De Stiefpuber

De mens is tijdens zijn leven voortdurend in ontwikkeling. Soms heel geleidelijk, soms ook duidelijk merkbaar. De puberteit is zo'n fase, waarin je de veranderingen sterk opmerkt. Geen wonder dan ook dat deze veranderingen botsingen geven, want ouders en kinderen staan elkaar verbaasd aan te kijken omdat alles opeens anders is. Pubers hebben een natuurlijke drang om hun identiteit en seksualiteit te ontwikkelen en zich los te maken van het gezin.

In alle gezinnen zijn er onzekerheden en problemen. Maar in samengestelde gezinnen liggen alle onzekerheden en problemen van de puberteit onder een vergrootglas.
Samengestelde gezinnen streven naar saamhorigheid en jongeren willen zich juist losmaken.
In samengestelde gezinnen stampen de jongeren met een aantal decibellen meer de trap op en voelen ze zich nog eenzamer dan in kerngezinnen (ouders met hun biologische kinderen). De eerst goede relatie tussen stiefouder en stiefkind kan in de puberteit verslechteren. De relatie met de stiefouder komt dan namelijk onder druk te staan door het verzet van de puber. De oorzaak hiervan kunnen we mogelijk vinden in het feit dat het incasseringsvermogen van de stiefouder niet zo groot is als van de natuurlijke ouder door het ontbreken van de bloedband. Onder dat vergrootglas kun je elkaar nog harder raken en kan het kind nog effectiever wegrennen (er is immers nog een onderdak). Alles is groter: liefde en haat, rivaliteit en strijd om aandacht, onzekerheid en het zoeken naar eigen identiteit. Een gegeven, maar wat doe je er nu mee?

Kijk door de ogen van je opgroeiend kind.

  • Neem als ouder en stiefouder samen de tijd om je te verplaatsen in de wereld van je puber.
  • Ga uit van zijn/haar voorgeschiedenis, ontwikkeling en leeftijd.
  • Vraag je af hoe het voor hem/haar moet zijn om in dit gezin te wonen.
  • Probeer samen uit te vinden wat het gedrag van je puber vertelt over wat hij/zij graag wil. Kijk door die evt. irritante houding heen naar wat de oorzaak kan zijn van dit gedrag. Veel agressieve jongeren verbergen achter hun stoere houding een poel van verdriet.
  • Zoek als partners samen naar manieren waarop je deze bijna-volwassene tegemoet kunt komen.

Wat ziet een puber in een samengesteld gezin?

Gezinsregels.
Bijna alle pubers in alle gezinnen schoppen tegen regels, maar die schop komt bij ouder en stiefouder in het samengesteld gezin harder aan. Vaak omdat in samengestelde gezinnen de worsteling over nieuwe regels en oude regels nog aan de gang is.
Hoe meer verdeeldheid er is over regels, hoe meer de puber zal schoppen. Regels gaan over zaken die regelmatig terugkomen. Onvrede over een heel andere dieper gevoel kan zich uiten in regels negeren of uitdagen.

  • Vecht als ouder en stiefouder opvoedkundige regels eerst samen uit voor ze aan de kinderen gepresenteerd worden. Vooral de puber moet er vanuit kunnen gaan dat ouder en stiefouder hier als team samen achterstaan.
  • Laat de eigen ouder de regels doorgeven aan de puber en benoem vooral het voordeel dat de jongere ervan zal hebben. De biologische ouder kan het beste corrigeren bij overtreding. Houd je als stiefouder op de achtergrond als er nog geen vertrouwensband is met je stiefkind.
  • Heb geduld en blijf regels herhalen. Er is tijd voor nodig om aan nieuwe regels te wennen; een overtreding kan ook komen doordat de regels nog niet automatisch worden toegepast. Praat er openlijk over en vraag naar redenen bij een overtreding.

Twee huizen.
Pubers identificeren zich met hun ouders. Zijn ze grotendeels door b.v. hun moeder opgevoed, dan krijgen ze vaak in hun puberteit meer behoefte om hun biologische vader van dichtbij mee te maken. Dit gegeven heeft niets met het wel of niet goed functioneren van hun samengesteld gezin te maken, het is een natuurlijke ontwikkeling. Vaak zijn deze processen, ook voor de puber, onbewust. Maar hij/zij gaat wel een reden zoeken en argumenteren om deze behoefte kracht bij te zetten. Vaak wordt de situatie in het samengesteld gezin als onleefbaar bestempeld om ruimte te krijgen om te verhuizen naar de elders wonende biologische ouder.
Probeer te voorkomen dat er een machtsstrijd ontstaat met het gevaar dat ouder en stiefouder te toegevend worden uit angst dat het kind verhuist.

  • Hoe pijnlijk dit ook ervaren wordt door ouder en stiefouder, want je hebt veel geïnvesteerd in het kind, probeer toch voorzichtig te achterhalen wat de werkelijke reden is voor deze verhuiswens.
    Denk en praat met in je hoofd het belang van je kind.
  • Beleg indien mogelijk een bespreking met de diverse ouders, stiefouders en de jongere. Laat ook de regels in het evt. toekomstige huis de revue passeren, zodat het kind een reële schets heeft van hoe men daar leeft en werkt. Dit om te voorkomen dat de fantasie te rooskleurig was en het kind gaat "hoppen" van het ene gezin naar het andere.
  • Houd jezelf en je gezinsleden in de gaten als het komt tot een verhuizing. Bij het vertrek van een gezinslid heeft iedereen gevoelens van teleurstelling, verdriet, opluchting, boosheid en onzekerheid. Zoek als partners steun bij elkaar en uit je hierover.
    Wees er samen voor je kinderen.

Seksualiteit.
Pubers ontwikkelen hun seksualiteit en zijn, in hun groeiend lijf, hier veel mee bezig. Daarnaast zijn ouder en stiefouder bezig met de opbouw van hun relatie en seksueel actief. Pubers schamen zich voor hun verliefde ouder die opeens seksuele gevoelens blijkt te hebben.

  • Loop als ouders niet te koop met je seksuele gevoelens, seks hoort (in dit geval) achter de slaapkamerdeur.
  • Stel regels over privacy op. Eerst kloppen op de slaapkamerdeur en wachten op antwoord voor je naar binnen gaat, ook als (stief)ouder! Dit geldt zowel voor de ouderslaapkamer als voor de andere slaapkamers. Let op privacy in de badkamer en let op kleding aan de ontbijttafel. Sommige stiefvaders zijn overkritisch of afstandelijk naar hun puberstiefdochter uit angst dat hun partner hun interesse in de stiefdochters seksueel zal interpreteren of jaloers zal worden. Daarnaast zijn er legio verhalen bekend over destructieve stiefvader - stiefdochter relaties.
  • Accentueer als stiefvader naar je puberstiefdochter dat er grenzen zijn, voor jou, maar ook voor haar. Vraag toestemming voor een aanraking, ook al is je puberdochter b.v. in tranen, vraag: "Vind je het goed dat ik een arm om je heen sla?" Een "nee" betekent niet een persoonlijke afwijzing maar een vraag om respect.
  • Toestemming krijgen voor een aanraking betekent niet dat dit vervolgens in elke situatie geoorloofd is. Door steeds deze grenzen aan te geven zal de stiefvader, maar ook de stiefdochter zich zekerder gaan voelen doordat dit onderwerp over aanraken bespreekbaar is.

Een groeiende identiteit
Lichaam en geest groeien tijdens de puberteit naar volwassenheid. Pubers die een echtscheiding of het overlijden van hun ouder hebben ervaren, hebben meestal last van onzekerheid. Hun “ik” is nog klein en kwetsbaar. Maar vooral een klein “ik” wordt door pubers heftig verdedigd, anders blijft er niets van over. Houd hier als ouder/stiefouder rekening mee.

  • Vermijd scheldpartijen over en weer. Neem niet je toevlucht tot minachtende opmerkingen of cynisme. Dit maakt de situatie nog erger. Zeg tegen jezelf en je puber: ”Stop, hiermee doen we elkaar pijn” of “Stop, dit werkt niet. Vanavond als we allebei afgekoeld zijn, praten we verder. Ik ga erover nadenken, wil jij dat ook doen?”.
  • Pubers kunnen het bloed onder je nagels vandaan halen. Je bent als ouder/stiefouder ook maar een mens, ook jij zegt dingen die je niet had moeten zeggen. Geef het goede voorbeeld en bied je excuses aan: ”Sorry dat ik zo boos werd en dat heb gezegd. Ik wil het zo graag anders. Hoe zouden we het samen anders kunnen doen”. Negen van de tien keer zegt je puber dan ook sorry en heeft hij/zij een idee hoe e.e.a. te voorkomen is. Pubers zijn vindingrijk en creatief. Ze houden van humor. Vaak doet een grapje het ijs breken.

Een groeiende identiteit heeft net als een plant water en mest nodig. ‘Water’ is voedsel, kleding, regels en dagelijkse dingen. ‘Mest’ in de vorm van complimenten, waardering en aandacht maakt de identiteit fris, sterk en bloeiend.

  • Doorbreek irritatiecirkels, corrigeer kort en ga dan op iets anders over.
  • Ga niet preken en moraliseren. Sommige pubers krijgen alleen nog aandacht door hun negatieve gedrag. Zij zijn niet bij machte dit te veranderen.
    Jìj als ouder en volwassene moet dit doorbreken.
  • Koppel gedrag en persoon los: ”Ik vind je een leuk jong, leuke meid. Alleen wat je nu doet, vind ik niet okay. Wat kunnen we hier samen in doen”.

De zondebok
Sommige pubers kunnen heel moeilijk zijn. Het kan nog moeilijker worden als ze gedrag vertonen dat lijkt op het gedrag van een ex-partner, die veel problemen veroorzaakt in het samengesteld gezin. Zonder het zelf te willen, reageren ouder en stiefouder feller op dit gedrag. Vaak weten ouders diep in hun hart wel waarom ze zo reageren op dit kind, maar machteloze woede belet hen om dit te veranderen. Voor de puber is deze situatie uiterst verwarrend en meestal heeft hij/zij de dubbele bodem van de kritieken allang aangevoeld, maar volhardt de puber in het gedrag uit liefde voor de elders wonende biologische ouder. Het is belangrijk om deze kluwen te ontwarren en te zien dat deze puber, onder andere, eigenschappen heeft van beide biologische ouders, maar vooral vraagt om bescherming, acceptatie, steun en liefdevolle begeleiding.

  • Probeer te vermijden dat er een zondebok ontstaat in het samengesteld gezin en uit je zorg, boosheid en verdriet over het gedrag van de ex-partner naar elkaar in de partner-relatie.
  • Weet dat bijna alle ouders in stiefgezinnen worstelen met dit gegeven als er sprake is van een problematische relatie met de ex-partner. Gevoelens zijn er en hebben een uitlaatklep nodig, maar spaar je kind. Door openlijk en vijandig de andere ouder van het kind af te wijzen, wijs je voor zijn/haar gevoel ook een stuk van hem/haarzelf af.

De erfenis van het eenoudergezin.
Oudste kinderen hebben in een eenoudergezin vaak een belangrijke plek gehad. Als vanzelf werden ze een praatpaal en steun voor de ouder en hielpen ze bij de opvoeding van de jongere kinderen. Als er een nieuwe partner voor hun ouder komt, voelen ze zich opzij geschoven. Er ontstaat angst om, na het verlies van hun elders wonende biologische ouder, nu ook deze ouder te verliezen. In hun ogen gaat hun ouder "vreemd". Deze puber worstelt om zijn/haar uitzonderingspositie te behouden. De stiefouder wordt gezien als een rivaal die hem/haar na jaren trouwe dienst voorbijstreeft en terugzet op een lagere plek. Terugvallen op een vriendenkring is meestal niet mogelijk omdat het kind geen gelegenheid heeft gehad om deze op te bouwen, daarnaast voorzag de ouder in de behoefte aan gezelschap.

  • Handel als ouder en stiefouder zorgvuldig; dit kind heeft een grote bijdrage geleverd aan het vorige gezin en aan de ouder en dient hiervoor de nodige waardering te krijgen.
  • Geef deze puber officieel eervol ontslag, b.v. door een feestelijk etentje met een speech, een oorkonde en/of een cadeau (een soort emotionele gouden handdruk).
  • Motiveer en ondersteun de puber in de tijd daarna bij het zelf opbouwen van een vriendenkring.

Tot slot.
Pubers hebben in alle gezinnen, maar vooral in het samengesteld gezin, ouders/stiefouders nodig die zich betrokken voelen met hen en hun manier van leven, die van hen houden, die door de "I don’t care“ houding heen kijken en hen tijd en aandacht geven.

Maar ook hebben ze ouders/stiefouders nodig die duidelijke regels stellen, hen vertrouwen en hen eigen verantwoordelijkheid geven.

En het allerbelangrijkst: ouders bij wie ze fouten mogen maken.

e-max.it: your social media marketing partner
Top